Tunceli ilinden bircok insan icin Munzur bolgesi bir cografi bilgiden cok daha fazlasidir. Alevi kulturunun ve kimliginin merkezi yerlerinden biridir. Su, Alevi geleneginde ozel bir sembolik rol oynar — ve Munzur kaynaklari bu sembolizmin tam merkezindedir.
Alevilik nedir?
Alevilik, tarihi kokleri Anadolu'ya dayanan bagimsiz bir inanc yoludur. Tahminlere gore Turkiye'de 15 ila 25 milyon kisi bu topluluğa mensuptur. Alevilik, Sunni Islamin bir mezhebi degildir — kendi ritüelleri, degerleri ve rivayetleri olan bagimsiz bir gelenektir.
Merkezi unsurlar Cem torentleri (topluluk ritüelleri), Haci Bektas Veli'nin ruhani rehber olarak saygı gormesi ve dogayla güclü bir bagdir. Aleviler cami zorunlulugunu reddeder, ibadette kati cinsiyet ayrimı yoktur ve insan sevgisi, hosgoruü ve insan-doga birligini vurgularlar.
Tunceli/Dersim bolgesi, Aleviligintarihsel cekirdek alanlarindan biri olarak kabul edilir. Almanya'daki bircok Alevi ailenin kokleri oraya dayanır — anavatanla bag genellikle manzara, su ve doga anilariuzerinden devam eder.
Munzur efsanesi: Koruyucu su
Munzur kaynagi hakkindaki en bilinen rivayet, Munzur adinda genc bir cobandan bahseder. Dusmanlar koyunu tehdit ettiginde, sutunu yere doktü — ve sutun dokueldugu yerden bir kaynak fiskirdi ve koyu korudu.
Bu hikaye cesitli versiyonlarla anlatilir. Bazi versiyonlar koruma dusuncesini, digerleri fedakarlik ve yenilenme arasindaki bagi vurgular. Tum versiyonlarin ortakyanı sudur: Su, dogainin rastgele bir urunuü degildir — derin bir anlam tasır.
Alevi toplumu icin Munzur kaynagi bu nedenle bir su kaynagindan fazlasidir. Anma, ruhani bag ve kulturel hafiza yeridir.
Alevilikte su: Uc anlam katmani
Birincisi: Arinma. Su Alevilikteiic ve dis temizligi temsil eder. Cem torenlerinden once hazirlik simgesi olarak su sunulur.
Ikincisi: Dogayla bag. Alevilik insani dogainin bir parcasi olarak gorur, onun hakimi olarak degil. Kaynaklar, nehirler ve daglar bu dunya gorusunde salt kaynak degil, daha buyuk bir duzenin ifadesidir.
Ucuncusu: Anma ve kimlik. Almanya'daki Dersim diasporasi icin memleketten su, somut bir koken parcasidir. Munzur kaynaklarinda yasayan buyukanne ve buyukbabalari hatilatir.
Dersim ve Tunceli: Iki isim, bir tarih
Ilin resmi adi Tunceli'dir — 1935'te degistirilmistir. Daha eski, tarihsel ve kulturel koklere sahip isim Dersim'dir. Alevi ve Kurt-Zaza nufusu icin Dersim, kimlik tasiyan isimdir.
Isim degisikligi devlet birlestime politikasinin bir parcasiydi. Bugun bircok kisi her iki ismi de kullanir: resmi baglamda Tunceli, kulturel baglamda Dersim. Almanya'daki diasporada — ozellikle Hamburg, Berlin ve Koln'de — Dersim daha yaygin kullanilan isimdir.
Bu cift isimlendirme siyasi bir tavir degil, bolge tarihinin bir gercegdir.
Almanya'daki Dersim diasporasi
Almanya'da tahminen 500.000 ila 800.000 Alevi yasimaktadir. Onemli bir kismin ailevi kokleri Tunceli/Dersim'e dayanır. Ozellikle Hamburg, Berlin, Koln ve Frankfurt gibi buyuk sehirlerde aktif Alevi cemaatleri vardir.
Bu topluluk icin memleket bolgesinden bir urun, bir gida maddesinden fazlasidir. Kulturel baglantiinin bir parcasidir. Bircok kisi Munzur Su'yu zaten tanır — reklamdan degil, aile ziyaretlerinden ve anlatimlardan.
Bu bir pazarlama stratejisi degil, bir gercekliktir: Masasinda Munzur suyu bulunan kisi, Almanya'da bircok insan icin anlam tasiyan bir bolgeyle de bag kurmaktadir.
Bu yazi neden var
Naturhandel Nord, Munzur Su'yu bir ticari urun olarak dagitmaktadir. Ancak bu urunun, maden suyu pazarlamasinin otesine gecen kulturel bir boyutu vardir. Bu baglami bilmek ve saygı gostermek, kokenle durüst bir iliski kurmanin parcasidir.
Alevitoplumu icin Munzur bir 'trend suyu' degildir. Memleket anlamina gelen bir bolgeden gelen sudur.